Vereniging Oud Valkenburg

Zwammer en Zwammerveld. Een duik in het verleden

Het Zwammerveld is de straatnaam van het wijkje met bejaardenwoningen vlak achter de basisschool aan de Broekweg.

Over de naamgeving daarvan is niet iedereen het eens. Mijn buurman, Piet Heemskerk, herinnert zich nog duidelijk wat hij daarover gehoord heeft van Gijs Vis. Gijs Vis? Ja, de markante Valkenburgse wethouder uit de tijd van burgemeester Van der Have. De spraakzame wethouder die op klompen samen met zijn ietwat deftige burgemeester op werkbezoek ging in het Provinciehuis in Den Haag. Als onvervalste tuinder. Z’n klompen schopte Gijs uit vlak voor de besprekingen begonnen. Uit beleefdheid. Zijn burgemeester vertrok geen spier. Over image-building van een team gesproken…

Gijs bereikte op die manier veel voor zijn Valkenburg in een ontspannen, soms wat lacherig sfeertje. En dat was precies zijn bedoeling!

Die Gijs Vis kwam destijds met Piet Heemskerk in gesprek over het Zwammenveld. Met een n in het midden dus. Volgens Gijs een laag drassig stuk land aan de Broekweg waar regelmatig veel paddenstoelen groeiden, zwammen dus. Zwammenveld werd in de dorpsmond volgens hem later verbasterd tot Zwammerveld, zo is het verhaal.

Desalniettemin, het gemeentebestuur koos bij de bouw van drie rijtjes bejaardenwoningen bij de Broekweg toch maar voor de naam Zwammerveld. Dat moest te maken hebben met een behoorlijk brede sloot die langs de Broekweg liep en uitkwam in een kromme bocht in de Wetering, vlak achter het huidige wijkje Het Zwammerveld. En die tamelijk brede sloot heette zonder twijfel al heel lang De Zwammer.

En het hele stuk bouwland waar nu de provinciale weg ligt, tot halverwege het vliegveld noemde men Het Zwammerveld. En daar heeft al eerder een artikeltje over gestaan in Zicht op Valkenburg.

Als je nog wat meer van wilt weten over het avontuurlijk bestaan van het water De Zwammer moet je gaan praten met mensen die minstens 70 jaar oud zijn en hun hele leven in Valkenburg gewoond hebben.

We gaan daarom op bezoek bij Jan de Vries uit De Wei 9. Hij is 96 jaar oud en niet alleen scherp van geest maar ook een geestig verteller. Hij ziet het allemaal nog zo voor zich.

Hij vertelt van de tijd dat het Zwammerveld nog alleen grasland en bouwland was.

Bij ’t Zwammerhek” noemden ze het hele gebied ook wel. Jan de Vries heeft er stevig leren aanpakken.

s Morgens bij het krieken van de dag het vlet naar de plek bomen waar gewerkt moest worden. Een lange vaarboom in een gleuf op de voorplecht van de platte ijzeren schuit planten en dan wisselend links en rechts van de sloot de boot over een smal jaagpad naar de goeie plek duwen.

Zijn vader had en keer in het Zwammerveld voor twintig gulden een pet (een in de winter met dik stro en grond afgedichte kuil) met peen gekocht. En die peen kon voor meer dan het dubbele verhandeld worden. Maar daar moest je wel wat voor doen. Om geen wortels achter te laten moest de grond op een hor gezeefd worden. En wat denk je? Daar vonden ze zo bij elkaar een hele handvol ouwe munten. Middeleeuws en ook Romeins. Niemand gaf erom. Ze werden door een slimmerik geruild voor een aantrekkelijker speelgoedautootje.

Als me nu nog iets spijt is het dat!”, verzucht Jan de Vries.

Een tweede Valkenburger die wetenswaardigheden over De Zwammer en het Zwammerveld

weet te verhalen is Arie van der Nagel. Hij woont al jaren in Deventer maar is als volbloed Van der Nagel in hart en nieren een echte Valkenburger gebleven. Hij schrijft op het internet gekruide verhalen over zijn belevenissen van toen in het door hem zo geliefde kleine dorp aan de Rijn.

Hij vertelt gemakkelijk. Over de Broekweg. Over Valken Boys die daar voor de tijd van Valken ’68 aan de kant van de boerderij van Van Egmond een voetbalveld hadden. En over hilarische avonturen van zijn familie bij en in het water De Zwammer naast de Broekweg.

Het begon voor de oorlog met de vader van Arie. Die zat achterop de motorfiets van Wim Oosterlee. De Tuut zeiden ze oneerbiedig in die tijd. Ze gingen volgens de overlevering “zo snel dat het ze de adem afsneed!”.

Een slippartij op een natte weg en het tweetal dook voorover De Zwammer in.

Vader van der Nagel klom er met een trauma uit. In de familie mocht er van hem absoluut niet over gesproken worden. En vaders wil was wet. Zo was dat in die tijd.

Tot bovengenoemde zoon Arie op 19-jarige leeftijd zijn eerste motorfiets kocht. Toen kon de familie het niet laten te pas en te onpas in het ouderlijk huis Arie te waarschuwen met zijn motor uit de buurt van De Zwammer te blijven….

Of er nog meer in de Zwammer geplonst zijn? Arie van der Nagel weet er zeker nog twee.

In de vijftiger jaren, Gerrit van Leeuwen, bijgenaamd de Tor. In Valkenburg bekend omdat hij bepaald niet bang uitgevallen was. Hij heeft volgens de verhalen meegevochten met de Amerikanen in Korea. Maar hij heeft zijn motor borrelend zien ondergaan in de Zwammer. Letterlijk en figuurlijk want een gescheurd motorblok valt niet meer te repareren….

En daarna. In de zestiger jaren. Joop, de broer van bovengenoemde Arie. Hij woont nu in Zierikzee.

Hij had én een mooie Heinkel motorscooter met zelfgebouwde zijspan én een schat van een geliefde: Sjaan van der Meij. Zij was een dochter van Hannes van der Meij, bijgenaamd de Taas. Die Hannes had zijn land rechts naast de Broekweg, naast de Zwammer dus.

Sjaan mocht,na veel soebatten, van haar Joop een keertje achter het stuur van de Heinkel. Natuurlijk wel op een heel rustig landweggetje, de Broekweg dus. Joop ernaast in de zijspan. ”Even het gas erop” riep Sjaan. “Dit is een mooi recht stuk!”. De motor gromde. Joop riep iets onverstaanbaars over niet te hard rijden, modder op de weg! Tevergeefs…

Opspattend water en geroep. Een heftig verbolgen Joop trok met het kroos nog op z’n kop zijn ontroostbare geliefde aan wal. Van het motorrijwiel stak nog en klein stukje boven het water uit….

De vader van Sjaan, Hannes de Taas, was niet veel verder op het Zwammerveld aan het werk. Hij zag het allemaal gebeuren. Hij liet zijn dochter ernstig hoofdschuddend letterlijk aanmodderen, draaide zich om en schoffelde gewoontjes door. Dat kwam allemaal wel weer goed…

Valkenburgers zijn nog steeds niet gauw van slag.

Herman Dijkhuizen

Het verhaal van een grafzerk

 

grafzerkZiehier een afbeelding van de gebroken grafzerk die in achtertuin van het gemeentehuis ligt. Aan de waterkant.

Deze grafzerk heeft zijn definitieve plaats aan de Rijn gekregen, in de tuin van het gemeentehuis. Er wordt nog getwijfeld of de twee stukken wel bij elkaar horen. Gaat u zelf eens kijken en laat ons weten wat u er van vindt.

Lees meer...

De oude Pont van Valkenburg

 

Sinds begin van de 17e eeuw maakt een veerdienst de verbinding tussen de gebieden Valkenburg en Rijnsburg/Oegstgeest die door de Oude Rijn gescheiden worden.

Net voor de oorlog: De pannenfabriek van Sillevolt is nog te zien.     Net na de oorlog: De pannenfabriek van Sillevolt die in de oorlog is                                                                                                                                                                gesloopt is net opgeruimd

14360-Oude Pont-01-fotoHistorisch

14360-Oude Pont-02-fotoHistorisch

Op deze plek worden al honderden jaren mensen overgevaren. In een brief uit 1619 lezen we dat de heer van Valkenburg toestemming vraagt aan de Staten van Holland om het tarief te morgen verhogen. Den penning die dan moet worden betaald, is al jaren geen wettig betaalmiddel meer. Dat geeft problemen als tijdens de jaarlijkse paardenmarkt veel vreemdelingen willen oversteken. Het komt zelfs tot "kijvagien en vegterijen".Het nieuwe tarief wordt "eenen duijt of het agste deel van eenen stuiver". In 1849 wordt het tarief bij Koninklijk besluit vastgesteld op 1 ½ cent en kinderen jonger dan 10 mogen voor een halve cent. Vreemdelingen en hun kinderen betalen resp. 2 en 1 cent. Hier lezen we ook iets over de boot: "...een open weiboot ter grootte van twee tonnen, in orde en goed waterdicht". En op een goed zichtbare plaats moet met zwarte letters op een witte ondergrond het woorden "Valkenburg" worden aangebracht. De veerschipper moet verder "te allen tijde bereid zijn tot het overvoeren van passagiers". Tot dan werd er met een roeiboot gevaren,maar omstreeks 1850 komt er een houten pont in de vaart. In 1898 wordt de eerste ijzeren pont 'ingelegd', die veertig jaar zal varen.

In 1938 wordt bij de firma Akerboom in Leiden de pont gebouwd die een ruime zestig jaar dienst heeft gedaan. Door zijn goede vorm was het een snelle boot die gemakkelijk door één persoon kon worden bediend. Toen ook deze uitgevaren was, heeft de daartoe opgerichte "Stichting tot Behoud van de Oude Pont van Valkenburg" met steun van o.a. de gemeente Katwijk en Fonds 1818 de restauratie op zich genomen. Hierbij is gebruik gemaakt van oude technieken als klinken en smeden. De pont is als monument ingeschreven in het Nationaal Register Varende Monumenten en dagelijks te bezichtigen in het haventje van de oversteekplaats in de Oude Rijn. Bij historische dagen of evenementen zoals Open Monumentendag wordt de Oude Pont van Valkenburg weer ingezet.

Vandaag de dag vaart er een elektrische pont genaamd "Rijnvalk", zodat de karakteristieke verbinding over water tussen Valkenburg en Rijnsburg behouden is gebleven. Het voetveer heeft geen vaste dienstregeling maar vaart alle dagen heen en weer. Een overtocht kost €0,50.

De veerdienst wordt geëxploiteerd door Stichting Valkenburg Voetveer. Op zondag en andere feestdagen wordt de pont bediend door vrijwilligers. Op werkdagen zijn dat de medewerkers van de MareGroep.

De historie van de hervormde kerk in Valkenburg

Een artikelenreeks van de heer M.J. Vos geplaatst in het kerkblad "Kerkewerk"

Lees meer...

De BS in Valkenburg

(B.S. is de afkorting van Binnenlandse Strijdkrachten)

 

Reeds een aantal jaren voor de bevrijding werd er in Valkenburg gesproken over de oorlog, en het werk der ondergrondse.

Er werden pogingen in het werk gesteld onder de Valkenburgers en de daar ondergebrachte onderduikers om te komen tot een groepje dat bereid was aan het werk van de ondergrondse te gaan deelnemen. Dat gelukte.
Na een eerste bijeenkomst volgden er meer en de mannen werden geïnstrueerd in het gebruik van wapens. Er was een stengun aanwezig. Er werd geoefend in het licht maar ook in het donker, net zo lang tot iedereen de oefeningen onder de knie had. Later herhaalde dezelfde bezigheid zich met oefeningen met een geweer.

Lees meer...

vovlogonieuw .jpg

Wie is online

We hebben 1869 gasten en geen leden online

Copyright Oud Valkenburg